Bài đọc được giữ nguyên từ thư viện TRooN, bao gồm phần nguyên bản và bình luận trong bản đã có.

Phần 1 · Nguyên bản bài đọc

Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao ta phải ăn sáng và tại sao lại không nên ăn tối không? - Trong có vẻ đây là một câu hỏi ngây ngô mà ở xã hội hiện đại ngày nay, một đứa bé tiểu học cũng có thể trả lời có phải không? Bạn biết tại sao nó biết trả lời không? Vì nó “được dạy”, có phải vậy không? Nhưng bạn chậm lại xem, nó chỉ “biết” vì được dạy thôi, chứ nó không THẬT CẢM NHẬN cơn đói lúc ăn sáng, cơn đầy hơi khó chịu lúc ăn khuya… Nó bị “ép biết” hay “hù doạ” nên nó “phải ăn” thôi, chứ hoàn toàn không có sự TỰ NHẬN THỨC nào ở đó cả.

Câu chuyện này, trông có vẻ đơn giản và chỉ thuộc về trẻ con có phải không? Thật ra người lớn chúng ta bị mất “khả năng thấy thực”, “tự thấy ra” còn tinh vi, nhiều vô số, và nguy hại hơn rất nhiều so với một đứa bé. Bởi trí năng của chúng ta đã phát triển liên tục để tin vào “cái cho là..”, “cái muốn là…” của chính cái ảo ta đó rất sâu sắc.

Kiến thức nó lượm nhặt được khắp nơi từ sách vở, người khác, trường lớp, từ cha mẹ, từ vị thầy, từ thánh nhân, từ tôn giáo, từ khoa học… Nó sẽ “dừng lại” ở đâu đó trong những thứ liệt kê bên trên, nếu cái chỗ đó “hợp duyên” - phù hợp với những yếu tố bên trong chính nó. Khi dừng lại đủ lâu nó sẽ vô thức một cách có ý thức “tích luỹ thành của ta”, cho dù miệng nó không phát ra âm thanh “đây là kiến thức của tối” hay tâm trí nó thể tự nhận ra điều đó, thì nó vẫn “HÀNH ĐỘNG” để tìm kiếm, để vun bồi cái “của ta” ấy. Và từ đó tạo ra một “Cái ảo ta” - một nhân vật có tên tuổi đó, chức danh đó, cuộc đời đó, tính cách đó, tri thức đó, lý tưởng đó… chung quy lại là THAM ÁI đó!

Sự mất khả năng tự nhận thức - không thể thấy ra THAM ÁI này, nhân vật ảo này là VÔ MINH. Nó nguy hại và sâu dày hơn trẻ em ở chỗ, nó có “trí năng” được tinh luyện, được lươn lẹo, được hợp thức hóa để chúng ta tin vào việc “phải phục vụ cho tham ái” đó là đúng đắn. Tức một kẻ nô lệ cho dục vọng ra, luôn bị cưỡng chế phải phục tùng: phải cười, phải khóc, phải ăn, phải đi, phải giận, phải yêu, phải học, phải lau đầu vào những cuộc vui vô độ, phải si mê ai đó, phải làm giàu bằng đủ mọi cách,... mà HOÀN TOÀN MẤT KHẢ NĂNG TỰ NHẬN THỨC, như câu chuyện “tại sao chúng ta lại phải ăn sáng, tại sao lại không nên ăn khuya bên trên” - chúng ta làm mọi thứ như “một cỗ máy” và vì xã hội quy định thế, cha mẹ làm thế, bạn bè làm thế, thần tượng làm thế, thánh nhân làm thế, a-i dạy thế, nhà khoa học nói thế,...

Ngay lúc này, với thói quen của trí năng nó sẽ nói “thì ăn sáng là tốt mà” sao lại đi nói cái hết sức đúng như vậy, để làm gì? Đạt được điều gì, lợi ích gì cho nó ở nội dung này? Đó là lối mòn tư duy của trí năng tinh luyện trong suốt cuộc đời bạn. Thật ra, ăn sáng hay không ăn sáng như thế nào không thật sự quan trọng, mà quan trọng là “chính bạn chưa thực sự quay trở về mà cảm nhận từng khoảnh khắc sống động có thật:ngay từng cơn đói lúc sáng sớm, ăn bao nhiêu sẽ phù hợp, món nào giúp bạn có năng lượng, món nào khiến bạn buồn ngủ, bạn đang ăn với tâm thế gì, nhai thức ăn ra sao, vội vàng hay chậm rãi, à với kiến thức khoa học này khi bạn áp dụng có hiệu quả không? Phương pháp này có phù hợp không? Ăn nhạt hay ăn mặn là tốt, ăn hàng quán hay ăn ở nhà?... Quan trọng nhất mọi bữa ăn dù có lặp lại bao nhiêu lần đi nữa vẫn hoàn toàn mới mẻ, không có sự vô cảm, nhàm chán hay ăn trong vô hồn hoặc ăn trong sự nghiện ngập… Kiến thức dinh dưỡng lúc này đóng vai trò tham khảo, món ăn bạn có thể đa dạng bởi sự thấu hiểu chứ không phải cứ là “phở, bún,...”

Bữa ăn ấy trở nên thật trọn vẹn và tự do, vì nó có sự tự nhận thức.

Chúng ta hoàn toàn mất đi niềm tin chân chánh nơi chính mình, chúng ta giao phó cuộc đời mình cho dục vọng, chúng ta lười tự mình thấy ra, hay nói đúng hơn “Nó” rất sợ hãi nếu chúng ta bắt đầu có sự tự nhận thức. Nó sẽ bị soi rọi, bị lộ diện,... nó khiến bạn trở nên hoang mang, chơi vơi để nó níu kéo bạn quay lại “phụ thuộc và phục tùng” nó.

Nhưng chính nó cũng “vỡ oà”, khi tự nhận ra nó vốn TỰ DO như thế, tự do nhận thức đơn thuần, tự do khỏi mọi trói buộc của dục vọng, tự do làm mọi điều mà không có sợ hãi hay làm nô lệ cho dục vọng. Bởi vì không làm nô lệ cho dục vọng, nên mọi sự nó làm điều trở nên đúng đắn, hoàn hảo và tự thiện lành.

Đúng vậy, chính nó là ảo vọng cũng chính nó là tự do. Cái TỰ DO bắt đầu từ sự TỰ NHẬN THỨC - Ngay lúc này!

Phần 2 · Bình luận và giải nghĩa

Bài đọc số 23 chỉ thẳng vào một sự hoán đổi tàn khốc của nhân loại: Đánh tráo "Sự cảm nhận thực tại" bằng "Sự ghi nhớ kiến thức". Bằng một ví dụ vô cùng đời thường về bữa ăn sáng, tác giả lột trần căn bệnh "sống tự động" của những cỗ máy sinh học mang hình hài con người.

1. Cái bẫy của việc "Được Dạy" và sự tê liệt cảm giác

Từ một đứa trẻ bị "ép biết" đến một người lớn sống bằng thói quen, điểm chung là sự vắng bóng của Tự Nhận Thức.

  • Trượt trên bề mặt thực tại: Chúng ta ăn sáng không phải vì trực tiếp lắng nghe cơn đói của tế bào, mà vì đồng hồ điểm 7 giờ, vì chuyên gia dinh dưỡng bảo thế, vì xã hội quy định vậy.
  • Sự vong thân: Khi trao quyền quyết định cho các khái niệm bên ngoài, chúng ta đánh mất "khả năng thấy thực". Ta chỉ đang nhai nuốt những khái niệm, chứ không hề nếm trải chính sự sống động của món ăn hay phản ứng chân thật của cơ thể mình.

2. Sự lươn lẹo của Trí Năng và "Cái Ảo Ta"

Bi kịch của người lớn là họ có một công cụ nguy hiểm mang tên "Trí Năng" (như đã bóc trần ở các bài trước).

  • Tích lũy để làm dày bản ngã: Thay vì dùng trí năng để học hỏi thuần túy, con người dùng nó để thu gom các mảnh ghép từ tôn giáo, khoa học, sách vở... Khi gom đủ lâu, nó đóng băng thành "của ta".
  • Hợp thức hóa sự nô lệ: Trí năng tinh vi đến mức nó sẽ tự biện minh: "thì ăn sáng là tốt mà". Nó giấu nhẹm đi sự thật rằng: Bạn đang tuân lệnh một lập trình có sẵn, chứ không hề có mặt trong khoảnh khắc đó. Nó lươn lẹo hợp thức hóa mọi hành động (từ yêu đương, làm giàu đến tu tập) để giấu đi sự thật rằng bạn đang làm nô lệ cho dục vọng và thói quen.

3. Vỡ òa trong Tự Nhận Thức: Cánh cửa của Tự do

Tự nhận thức không phải là chống lại kiến thức khoa học hay bỏ ăn sáng. Tự nhận thức là đưa "Tánh Biết" trở lại nắm quyền điều hành.

  • Trải nghiệm nguyên sơ: Đó là việc đặt toàn bộ sự chú ý trở lại hiện trường: Cảm nhận cơn đói, nhai chậm rãi, xem xét cơ thể phản ứng ra sao. Kiến thức lúc này bị giáng cấp xuống làm "tài liệu tham khảo", nhường ngôi vương lại cho "Thực Biết".
  • Sự sụp đổ của nỗi sợ: Bản ngã ("Nó") rất sợ sự tự nhận thức, vì ánh sáng của sự chú ý sẽ làm tiêu tan bóng tối của thói quen vô thức. Nhưng nghịch lý thay, ngay khi bức màn vô thức bị xé toạc, chính cái ảo vọng ấy lại vỡ òa nhận ra sự tự do tuyệt đối của mình. Không còn bị cưỡng chế bởi bất kỳ khái niệm hay dục vọng nào, mọi hành động diễn ra từ đó tự khắc trở nên chân chính, thiện lành và trọn vẹn.
Một gợi ý để tự quan sát. Bạn có thể giữ lại điều phù hợp, đặt câu hỏi với điều chưa rõ và dừng khi cần.